Hopsen

Bacon's Brazen Hed

2009-12-25T08:58:00.001-08:00

Det er i desse konspirasjonsdagar ein aukande fascinasjon for meir eller mindre urealistiske og usannsynlege samanhengar baserte på reine tilfelle. Som førebels siste ledd i denne rekkja finn vi ei revitalisering av teoriane som hevdar Francis Bacon skreiv Shakespeare sine skodespel, basert på tvilsame reglar og ein stor porsjon godvilje frå teoretikarane si side. Eg skal her ikkje gå nøye gjennom dei påståtte bevisa som vi har fått presentert, jamvel om det er sterkt freistande, men eg vil kome med ein kort kommentar i verseform til slike aktivitetar. Sonetten er etter spenseriansk mønster og språket er gjort arkaisk for å få ei litt meir historisk stemning.

Bacon's Brazen Hed

The eyes and mindes with truthe dissatisfied
Must complex and clandestine schemes construe,
And stories weaue were lighte with shadows vie,
Truths darker and much deeper to pursue;
Some spinne the yarns of olde, some spinne the new,
They dye with detailes as they can deuize
To more align with what they holde as true,
Some thinke it reale while others know the lies;
They claime to haue discouered what the eyes
Of ordinairie folke could not discerne,
To haue unearthed ancient enterprize
Through seeing codes where plaine speeche haue been learned,
And who, throughe absente words in stone haue red
That Shaxebearde merely proues a brazen hed.
- 10. - 23. desember 2009

Forklåringar

Brazen hed: Syner til eit orakel laga av bronse som, i følgje ein versjon av ei legende, skal ha blitt bygd av matematikaren Roger Bacon og teologen Thomas Bungay etter instruksjonar funne i eit gamalt manuskript. I dette diktet syner det til tanken om at William Shakespeare i praksis var ei fasade konstruert av Francis Bacon.

Euterpomania

2009-09-30T17:47:00.001-07:00

Det er forhåpentlegvis mange som, til liks med meg, irriterar seg over at enkelte musikklag og -foreiningar ved NTNU tykkjer det skal vere sosialt akseptabelt å trenge seg inn i auditorier og forstyrre forelesingar. Endå meir frustrerande er det at forelesarar tilsynelatande deler tanken om at dette skal vere sosialt akseptabelt. Noko som gjer saka ekstra provoserande, er at det tydelegvis ikkje skal vere sosialt akseptabelt å reagere mot dette fenomenet. No er det ikkje slik at eg fordømmer kor, korps og slike aktivitetar; det er ikkje slik at eg helst ser at Trondheim Mannssangforening eller Pirum forsvinn frå jorda si overflate. Dei har sjølvsagt sin fulle rett til å drive med sine hobbyar på lik linje med meg sjølv. Alt eg ber om er at dei held seg langt unna forelesingar og heller rekrutterar folk på måtar som ikkje er til plage for dei som ikkje har interesse av å vere med i slike lag. Denne satiren er dedikert til nettopp slike musikkorienterte studentgrupper som gjer byrjinga av haustsemesteret ei sur oppleving for så mange studentar. For å gjere enkelte referansar meir tydelege, vil lesaren finne forklarande notar til slutt; desse er ordna alfabetisk og skrivne på norsk.

Euterpomania

Oh list! How now! What fierce alarum breaks
Through yonder shutter and through yonder gate?
What band of maenads, sirens gone awry
Doth haunt these streets and shrieks at passers-by?
What beasts of wood and wild will heed that call,
A lay tuned like a satyr's madrigal
Forth penetrates each void and realm of space
And freezes mankind like Medusa's gaze;
Pray, from what dismal haunt were they begot',
Pray, what cruel Fate ordained them such a lot?
To roam and roar like rabid rutting rams,
Which in their heat o'ertrample ewes and lambs
And leaves the soil once fertile drear and waste;
A dark display of vices crude and base.
Lo, there in frantic leaps they forth advance
And call for men to come and join their dance,
See there in front runs little Artrapine
Who plays his aulos on Orpheus' spine
Which he hath, for that purpose, cut in twain
To play his tunes which cloy the human brain;
Then next to him his trusted Cacophone
Who bangs his timbrel with a broken bone,
Performs a rhythm in his wonted way
And with barbaric tones distorts the lay;
Oh hark! A singer sings, 'tis Bardanot,
Who in disrupted lines his verse allots,
And, with a lyre, chants his poesy
Of bawdy lyrics and lewd ribaldry;
The boy Disharmonye then follows suit
And calls forth noises from his wooden flute
Which he hath placed, to cause the best effect
Fast to his nose and keeps it there erect.
Soon after him comes mighty Vocalon
Who claims to be Euterpe's bastard son,
His voice booms like a hart in autumn heat
In lack of proper words or metres meet.
Then Dysonaunce, bored with his feeble rhyme,
With rusty bells disrupts him with a chime
And strikes with frantic eagerness the bell,
Then shouts on top of that to drown the knell.
Right afterwards Aeolis armed in brass
Seeks ev'ry other minstrel to surpass,
This to achieve he breaks a sour wind
With sound of dying beasts of distant Ind;
Another man, Falsetti known by name,
Doth also like the rest aspire fame,
With searing tunes he cuts through ear and mind
And leaves the crowd a listless mass behind;
So at the end the last man of this train
With his kithara comes Discordiane,
He plucks the strings and thus creates his blaines,
But veils his grief in song to hide the pains.
This merry band of horrid minstrelsy
Believes their art the utmost harmony;
No door to them is sacred nor no gate,
No room too small for them to congregate,
No hall to great to try to fill the air
With all the deviant noises of their spheres;
They break the doors and march all void of sense,
Descend the stairs with proud impertinence,
Then flocculate before the frighten'd crowd
And care not whether this is found allowed;
With hellish shrieks they start their ritual,
Divided into pointless intervals:
They shout, they sway, they cry, they burst their lungs,
They rant, they call, they sing, they wear their tongues;
When they have turned themselves into a trance
They tear their garments and begin to dance
And nameless satyrs bound in servitude,
Who curse the bonds and chains of this fierce brood,
Transports a marble idol to the stage
Whereon the herd unleashes all its rage;
The idol shows Euterpe, ancient muse,
With aulos in her hand and her locks loose,
And on the faces of the flock a smile
Reveals that they are ready to defile;
Around the idol, then, they form a ring
And to invoke their furies loud they sing:
“We hail to thee, fair patron of our art,
Thou hast our love, sweet mistress, and our hearts
And here we stand our love for to requite,
Here all thine aspects in one soul unite
And in this soul there runs a common chord:
This soul desires to appease its Lord;
Fair mistress, now, accept our humble praise,”
And on this key each man his arms doth raise
Then in next instant hammers on the stone,
Wood, brass and string and old Orpheus' bones
Make resonance against the idol's frame,
All this while her disciples shout her name.
Here Artapine doth break his instrument
In fragments due to amorous intent,
Here Cacophone employs his plate of brass
And with his zeal Euterpe doth harass,
Here Bardanot with magic of the tongue
Perverts the idol in his bawdy song,
Disharmonye, despite his want of age
Doth wield his flute in like incensèd rage,
Tall Vocalon his bloodline here purports
But partakes in the crowd's destructive sport,
Eke with his bells impatient Dysonaunce
Attacks the idol in a fervent dance,
Aeolis seeks to rise above his peers
And with his wind he violates the air,
Falsetti stands behind Euterpe's back
Attempting with his voice the stone to crack,
Discordiane in madness all his strings
Hath placed around her neck it for to wring.
Much like the husband ravishing his wife
Though still considers her his joy of life
This sordid band performs their wayward praise,
And with their violent arts their love embrace;
They keep their sport until mere sand and dust
Is all the remnants of their fervent lust,
When thus the idol is reduced to naught
They stand in joy of all the havoc wrought
And then for the next ritual of doom
They leave the stricken crowd for other rooms.
- September 26-27 2009

Notar:

Aeolis: Namnet syner til Aeolo/Aeolus, ein vindgud i klassisk mytologi. Aeolis nyttar seg av blåseinstrument/vindinstrument - sjå også The Aeolian Harp av Samuel Taylor Coleridge - men namnet syner også til flatulens.

Artrapine: Namnet er mitt eige påhitt, til liks med resten av musikantane sine namn, og syner her til ein som forgrip seg på kunst (art rapine). Dette er eksemplifisert ved at han har gravd opp - altså skjenda - den store skalden Orfeus si ryggrad. Inspirasjonen kjem frå The Faerie Queene av Edmund Spenser (Bok 1, Canto 2, Vers 18).

Aulos: Gresk dobbelfløyte, sjå Euterpe.

Bardanot: Not-a-bard, altså ikkje ein skald, noko som vert eksemplifisert gjennom hans grove og usømelege viser.

Cacophone: Direkte omsett: Ein som drit lyd.

Discordiane: Diskord, mangel på harmoni.

Disharmonie: Disharmoni.

Dysonaunce: Dissonans.

Euterpe: Musikken si muse, avbileta med ein aulos som sitt emblem.

Falsetti: Altså ein som syng i falsett.

Furier: Romersk parallell til erinnyene i gresk mytologi. Kvinnelege skapnader frå som personifiserar raseri, særleg raseriet til dei døde.

Ind: India; dei døyande dyra referert til er elefantar.

Kithara: Gresk strengeinstrument med seks strengar, emblemet til lyrikken si muse Erato.

Madrigal: Sekulær musikkform med opphav i den italienske humanistiske renessansen, ofte nytta som nemning for ein kjærleikssong og/eller knytt opp til pastoralsjangeren. Sjå til dømes Christopher Marlowe sin pastorale The Passionate Shepherd to his Nymph.

Maenade: Kvinneleg dyrkar av vinguden Dionysos, kjende for sin villskap oppnådd gjennom dans og vinrus. I romersk mytologi er desse kjende som bakkatinner, følgjarar av Bacchus (Dionysos sitt romerske motstykke). Trass i at begge nemningane nytta før presentasjonen av musikantane syner til kvinnelege skapnader, er samlege musikantar menn.

Medusa: Gorgon frå gresk mytologi med eit blikk som skapte levande vesen om til stein.

Orpheus (Evt. Orfeus eller Orfeo): Mytisk skald frå gresk mytologi, hylla for sitt lyrespel som kunne temje ville dyr. Han vart riven sund - bokstaveleg tala - av ville maenader; årsaka til dette er ulik frå versjon til versjon.

Satyr: Skapnad frå gresk mytologi, halvt mann og halvt geit. Satyrane er kjende for sine seksuelle eskapader og følgjer gjerne Dionysos.

Sfærene sin musikk: Ein pytagoreisk tanke om at sfærene - altså alle klodane i verdskvelven - produserte musikk. Denne musikken kan ikkje oppfattast av menneske, fordi vi er så vane med den.

Sirene: Fuglekvinner frå gresk mytologi som forfører menn inn i fortaping gjennom forheksande song; til dømes nemnde i Odysseen.

Vocalon: Syner til vokal, altså at han nyttar røysta si for å formidle sin "musikk". At røysta hans høyrest ut som ein brunstig hjort, er på ingen måtar ein kompliment.

Draumekrøniker, del 6 - Commodus

2009-09-26T20:05:00.000-07:00

A shout that tore Hell's concave, and beyond
Frightened the reign of chaos and old night
- Paradise Lost, John Milton

The mass, whether it be a crowd or an army, is vile.
- Benito Mussolini

Only I can turn this country around.
- Silvio Berlusconi

Cigarillo?
Ja takk.
Eg tek imot den stinkande tobakkspinnen og tek eit drag. Dei vintermørke gatene i den sicilianske byen – Palermo? Siracusa? – er opplyste av faklar og fylde av støyen frå rasande demonstrantar. Med ville skrik og demoniske rytmer hyttar dei med våpna sine mot himmelen, som i eit trugsmål mot Gud. I ekstatisk polyfoni, som djevledyrkarar i transe, skrik dei ut misnøyen utan at nokon klarar å høyre kva dei eigentleg skrik eller kva dei er misnøydde med. Eg kjenner meg som Dante; mannen ved sidan av meg kjenner seg som keisar Commodus. No byrjar demonstrantane å kaste isklumpar mot rådhuset; ein plakett ved inngangsdøra har allereie vorte skoten på. Dette er Pandemonium, dette er smådjevlane sitt opprør mot Lucifer.
Ein fjernsynsreportar intervjuar ein sjølvutnemnd leiar av opprørarane og eg får på eit vis vite kva saka dreiar seg om. Vi nektar å godta at regjeringa ikkje lenger tillet dobbeltnamn! skrik intervjuobjektet, og illustrerar poenget med å ytre sitt eige namn gjennom ein serie dårleg artikulerte lydar. Det er fullstendig mogeleg å høyre kva han seier, men det er like umogeleg å få noko meining ut av det. I alle tilfelle, det er no forbode å heite Giovanni-Francesco, forstår eg, og den svarte massen av demonstrantar talar så altfor tydeleg om responsen på lovforslaget.

Var det verkeleg naudsynt?
Ja.
Han smiler, men seier ikkje meir; han er altfor oppteken med ei ung, vakker kvinne som no har dukka opp ved sida av han. Ho er i tjueåra, lettkledd – trass i at det er midt på vinteren – og heiter Lucrezia eller noko slikt. I bakgrunnen skimtar eg eit haleheng av andre kvinner. Dei er om lag like lettkledde, i same alder, men truleg med andre namn. Eg minnest bakkatinnene som følgde Dionysos i ville orgier, men kvar er satyrane? Eller er mannen ved sidan av meg satyr nok for dei alle? Kva kan eg seie, seier han plutseleg, eg er ein vulkan: Vill, farleg og upåliteleg. Eg er uviss på om metaforen skal dekkje hans rolle som politikar eller kvinnebedårar – kanskje begge – og eg lurer på om han har gløymt at det var Mars, ikkje Vulkan, som var elskaren til Venus. Lucrezia ler og let seg kjærteikne, medan ho seier nokre ord eg freistar å ikkje oppfatte.

Mannen med det uforståelege namnet, plukkar opp ein brustein og slenger den i eit rådhusvindauge. Glaset landar tett attmed meg, jamvel om både steinkastaren og eg står på andre sida av gata. Eg bøyer meg ned, plukkar opp ein glasbit og tenkjer uff. Det er folkemengda som er vulkanske, ikkje Silvio; kanskje dette vil verte eit nytt Vesuv? Som ein sjølvutnemnd keisar – og det er i alle tilfelle ingen andre som har utnemnd han – står Silvio midt i folkehavet av senatorar frå Orcus og kosar med tjueårige jenter. Kor mange av dei er undertøysmodellar, tru? Og kor mange er plukka opp frå fattigdom? Korleis klarar du det, spør eg Lucrezia, som no har vorte erstatta med ein raudhåra subsitutt. Ho smiler. Eg skal verte likestillingsminister, seier ho, som om det er grunn god nok. For henne er det vel kanskje også det. Eg ser vekk og kjenner meg nedstemd.

Du minner meg om Commodus.
Eg er Commodus.
Han smiler, men verkar for å meine kva han seier. Det er heilt naturleg for ein mann å syne virilitet. Særleg når han er så viril som meg, legg han til etter ein kort pause. Commodus hadde 300 konkubiner og 300 unge gutar, gjeld det same for Silvio? Etter Lucrezia å døme kan det verke for det. Eller er det Rodorigo Borgia han liknar mest? Plukkar Lucrezia rista kastanjer i Silvio sin villa? Det var Lucrezia – vert det sagt – som forårsaka monarkiet sitt fall i 506 f.Kr. Vil Lucrezia forårsake Silvio sitt?

Hordane av misnøgde sicilianarar berre aukar. Dei dreg stråfigurar ut i gata, figurar dei har festa bilete av Silvio på, og set fyr på dei medan dei ropar morte a Silvio eller noko i den leia. Silvio ler. Ikkje fordi han tykkjer stråfigurane er morosame, men fordi ei blond kvinne kilar han på halsen. Han ser opp og legg merke til mitt bekymra blikk. Ta det med ro, seier han. Dei vil ikkje gjere meg noko. Dei elskar meg. Dessutan, eg er Commodus, eg kan hamle opp med denne mobben eigenhendig. Når alt kjem til alt drap Commodus over tusen menneske på arenaen. Ja, tenkjer eg med meg sjølv, han hevda så. Men kva slags menneske – og i kva tilstand dei var i – vert ikkje nemnd.

Har du fyr?
Nei.
Lucrezia står attmed meg med ein sigarett mellom høgre peike- og langefinger. Synd, svarar ho og plasserer den mellom raudmåla lepper. Du er ikkje redd, spør eg medan eg gestikulerar mot folkemengda. Dei har no reist ein galge, og dei har ikkje nokon stråfigurar å henge. Nei, svarar ho, men ho seier ikkje noko om kvifor ho ikkje er det. I mellomtida har Silvio valt ut ei kortklipt blondine, han stryk henne over høgre skulder. Lat dei rase frå seg, seier han. Det er eg som styrer dette landet. Styrer han verkeleg landet? Eller freistar han hindre eit vulkanutbrot ved å setje seg i opninga? Rådhuset brenn, strådokkene brenn og om folket får tak i Silvio brenn dei kanskje han også. Vil dei brenne meg? Eg snur ryggen til og ser skuggar danse på veggen framfor meg som i eit arkaisk ritual.

Ein av skuggane kjem bort til meg. Den stammar frå ei kvinne, verkar det for; ei korpulent, stuttvaksen kvinne; ho hadde neppe vorte utanriksminister under Silvio. Kva er vitsen, spør eg. Vi skuggar fødast av eld, svarar ho. Berre ved elden kan vi kome til liv. Eg føler at eg ikkje heilt har fått svar på spørsmålet. Men kvifor? Fordi det er på tide, svarar kvinneskuggen og kvervar i andre skuggar.

Er du ikkje redd massen?
Massen er fæl, men den elskar meg.
Han kjærteiknar ei svarthåra kvinne og lovar henne eit sete i EU-parlamentet. Ho vil ta seg betre ut enn gamle, feite politikarar. Og ho har erfaring, poengterar han medan han plasserar handa så nær det høgre brystet hennar at det verkar som ei lite subtil understreking. Ho kniser og vrir seg småkokett i grepet hans. På den andre sida av gata får flammane styrke og stig høgare til vers. Skuggen til Silvio vert festa oppetter veggen bak han, og plutseleg er det ikkje lenger hans skugge, men skuggen til ei korpulent kvinne som syner seg i staden. Den svarthåra kvinna gispar av skrekk. Ho vrir seg ut av grepet hans og legg på sprang nedetter den snødekte gata. Flammane stig endå høgare, og den korpulente kvinneskuggen knyt seg til Silvio slik hans eigen skugge eingong gjorde. Bakkatinneflokken merkar endringa og trekk seg ut i mørkret der skuggane enno ikkje har rive seg laus frå natta.

Demonstrantane trekkjer seg unna dei også, det er ikkje lenger noko behov for dei. Så byrjar det å regne kraftig. Elden døyr, fyrst sakte så raskare og med elden døyr også skuggane. Dei trekkjer seg saman med nattemørkret, og med dei også Silvio, for Silvio har mist skuggen sin og er no i makta til ein heilt annan skugge. Han skrik i det han oppdagar det, men han har inga eiga makt lenger; han kvervar bort i det mørkret nokre seier han eingong kom ut av. Så vert berre lyden att. Ekkoet – som lyden sin skugge – kvervar sjølv sakte mellom husa og svinn i nattemørkret.

Draumekrøniker, del 5 - Enclosing the Loved World

2009-08-21T09:59:00.000-07:00

In the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God.
- John I.I

Ah, distinctly I remember it was in the bleak December,
- The Raven, Edgar Allan Poe

It's the language's desire to enclose the loved world in its arms.
- Omeros, Derek Walcott

Desembermørkret ligg kaldt og trykkjande kring oss der vi sit. Eg har nett oppdaga at eg har eksamen dagen etter, men vi veit då alle at det er for seint med pugging klokka elleve om kvelden. Dessutan er eg ferdig med resten av eksamenane; til helvete med denne, kva fag det enn er. Men eg skal då alltids klare å kome meg opp, berre eg kjem meg i seng snart. Snart. Men det er då slik eit relativt omgrep, og dessutan er det kaldt på Dragvoll denne tida av året. Derek Walcott sit ovanfor meg og nektar å gje autografen sin, medan han snakkar om si komande diktsamling og om språket sine ynskje; som om språket har fri vilje, som om språket er eit vesen. Kan også språket frelsast? Kva ville Pelagius ha sagt om det? Men det er for seint på døgeret til at eg orkar å jage verbale kynoskefali, og eg høyrer på med halvt attlatne auge medan eg opplever Fallet på nytt.

Tårnet var det tredje fallet. Fyrst fall Adam og Eva frå uskulda, så fall Abel daud til jorda, så fall Babels tårn. Skal eg også falle? Vil eg i så fall vakne? Derek Walcott talar framleis, som om han freistar samle dei spreidde tungemåla i ein ordflaum, eit lappeteppe vevd av ord frå ulike språk. Vil han klare å lære fuglespråket også? Ich hab' keine Ahnung wie es ist, but I should expect it to be all for the best, after all es el siglo del oro, por el rey y la reyna vamonos a la guerra; arma virumque cano. Mon pere est mere et mon frere est masseuse. To hell with it. Eg ler som om eg forstår vitsen, men Derek nektar framleis å skrive autografen sin. Men du meinar det verkeleg, spør eg, og han bekreftar at, ja, språket sitt høgste ynskje er å omslutte verda det har kjær. Klokka nærmar seg stadig tolv; dette vert ei lang natt. Eg vrir og vender ord i hovudet medan snøen dekkjer verda meir og meir. Kanskje vil også snøen omslutte verda den har kjær? Berre så synd at den skal vere så begeistra for akkurat denne delen.

Kjem vi nokon gong tilbake til opphavet, spør eg. Om du vil tilbake til opphavet, fortel ein figur eg ikkje har sett før, så lyt du gå stega tilbake, oppsøkje orda sine utviklingar og slik kome til språket sin barndom. I opphavet var Ordet, og det er det opphavet alle menneske søkjer. Er det vanskeleg, spør eg. Umogeleg, svarar vedkomande, men vi lyt alle ut på ei større reise før eller sidan. Då tårnet fall vart det menneska si oppgåve å spreie språket, det var berre slik språket kunne omslutte verda Gud elska, fortel han, og forsvinn i desembernatta. Det er sant, skyt Derek inn, alle må på ei reise før eller sidan. Berre tenk på Odyssevs, berre tenk på Menelaos. Trojas fall skuldast ei setning Helena aldri gav sin ektemann: Eg elskar deg. Og også Troja fall til liks med Babels tårn. Men, byrjar eg, ord som byrjar krigar kan då ikkje vere av kjærleik? Du tek feil, seier ei kvinne kledd i blodut khiton og med eit diadem på hovudet. Ord av kjærleik startar ofte krigar, for kva den eine elskar, ser den andre seg stundom nøydd til å hate.

Makta ligg ikkje i sjølve orda, men i språket, for orda er menneskeskapte og omskiftelege; orda vert vrengde ut av form innan kort tid, men den som kontrollerar språket er mektig. Ahasverus er den mektigaste mannen, får eg påpeikt, for han har vandra verda sidan Kristi tid, og ingen kjenner språket betre enn han. Var det kanskje derfor han vart dømd til å vandre og aldri døy, spør eg. Mogeleg, får eg til svar, og Derek nikkar samd der han sit. Kven kan hevde at Ahasverus vart fordømd, held kvinna fram. Har ikkje han fått større lukke enn nokon annan? Men eg har då i det minste sett Agamemnon sitt andlet, avsluttar ho malapropos og svinn i skuggane.

Språket vert degenerert, seier ein og tek seg ein slurk kaffi, noko som er umogeleg på Dragvoll etter klokka fem. Lydar forsvinn og ord vert delte. Slik skal det ikkje vere, understrekar han og set kaffikoppen på asjetten med eit smell. Vielleicht ist es nicht besser, pero creo que las palabras son necesitos para the general well-being of things, you know. Semper fidelis! Salaam aleykum, aleykum ya salaam, shalom. Skrid ad Helvede ad. Det heile endar i eit babel eg ikkje klarar halde styr på, og eg ser at det er eksamen om mindre enn ni timar. Til helheim med det, eg har ikkje tid; ikkje no når auga sym i mental skodde og røynda verkar mindre handfast enn nokon gong tidlegare. Kan vi eigentleg vite at vi eksisterar, spør plutseleg Rene Descartes med eit smil om munnen. Ja, svarar eg, for vi har språket, og om vi ikkje eksisterar kan heller ikkje språket eksistere. Men, held han fram, korleis veit du at språket ikkje berre er ein draum? Vi tenkjer i bilete, svarar eg, medan vi talar i ord; og om alt var ein draum kunne eg ikkje bede deg dra til gehenna slik eg nettopp gjer. Smilet svinn frå munnen hans, og han dreg av garde for å utkjempe ein ny krig. På sett og vis tok han meg altså bokstaveleg. Eg angrar med det same, eg likar han eigentleg betre enn eg gjev uttrykk for, men det er hans meditasjonar som lyt skrivast ned, ikkje mine. Terrorist eller fridomskjempar? Språket omfamnar begge desse, det er opp til oss menneske å bruke dei og det gjer vi då også. Gjerne om ein annan.

Floccinaucinihilipilification, floccinaucinihilipilification, floccinaucinihilipilification, messar ei kvinne med tjukk russisk aksent og syner kor arbitrært språket kan vere; eit leiketøy i hendene på alle menneske, høgst biletleg tala. Vi andre seier ikkje noko, kven no enn “vi” er i denne samanhengen, kanskje fordi vi tykkjer det er sjølvsagt, kanskje fordi vi ikkje kjem på noko fornuftig å seie. Kva språkfamilie stammar baskisk frå, spør eg, og det er det ingen som veit.

Draumekrøniker, del 4 - Après moi - le déluge.

2009-03-14T07:29:00.000-07:00

Dette er ikkje ein samanhengande draum, men ein narrasjon basert på minst tre ulike draumar. I tillegg har eg dessutan dikta vidare på dette grunnlaget, og tyngda av teksten er sett saman i vaken tilstand.

And the rain was upon the earth forty days and forty nights.
- Book of Genesis 7.12

I do set my bow in the cloud, and it shall be for a token of a covenant between me and the earth.
- Book of Genesis 9.13.

Après moi - le déluge.
- Louis XV av Frankrike (1710-1774)

“Kaffi i kantina?” spør eg på ein uanstrengt måte med hovudet litt på skakke. Ein annan kar dukkar opp, går mot oss og spør “skal vi gifte oss?” Han meiner sjølvsagt ikkje meg, og det verkar som ho finn tilbodet tiltalande. Hadde eg berre kome i hug å spørje om det sjølv; eit ekteskap verkar sikkert alltid meir fristande enn ein kantinekaffi. Men har ikkje han kjærast allereie då?

I Trondheim er det for tida vinter, og eg spring gjennom dei snødekte gatene med nokon etter meg. Anar ikkje kven det er, men så er det då visse ting ein ikkje treng å finne ut av. Eg snåvar i snøen og dett, kjem meg oppatt og spring vidare, spring under byggestillas attmed Stiftsgården. Klokka er sikkert fem, for det er i alle fall mørkt nok til det, og sjølvsagt er det desember. Alt anna er utenkjeleg. Så ser eg ein annan som spring. Også han dett, men vert teken att av dei forfølgjande. Dei held han fast til den isdekte gata og ventar på ein liten truck. Trucken køyrer over skuldra hans, men han seier ikkje eit ord. Det gjer derimot leiaren, for medan skuldra vert knust skrik leiaren: “Hugs 29. mai 1453!” Pussig. Etter at trucken har forsvunne i Trondheimsnatta, går eg bort til han og får han med meg vidare. Til å vere ein mann med knust skulder, går han som ein mann med dårleg kne.

Palau er ein mykje betre stad å vere, det oppdagar eg raskt. Men øybuarane kjenner seg litt truga, og det er ikkje av Kalle Klovn, men ei kvinne som kallar seg Uthnapishtim. Ho går i kring på øyane med ei kutte over hovudet og ser generelt skummel ut; ikkje som Kalle Klovn. Visste du at hovudstaden heiter Melekeok? Før var det Koror, men dette bryr ikkje Uthnapishtim seg om. Og kvifor ta namnet frå ein figur frå eposet Gilgamesh? Kvifor namnet til ein sumerisk Noah? Kanskje ventar ho på ei ny flod? Hugsar ho ikkje at Gud lova Noah at det ikkje skulle kome fleire – vi har då regnbogen. Kanskje ho ikkje trur på Gud.

Babylon, tårnet i Babel, øya Babeldaob i republikken Palau, er dette ein konspirasjon? Mogelegvis. Og då står sikkert Uthnapishtim bak den. Her er det ingen isdekte gater truckane kan køyre på, men Ngardoksjøen husar saltvasskrokodiller, jamvel om sjøen er ferskvatn. Det er ikkje rart øybuarane kjenner seg truga. Ho har brunt hår og lys hud, kanskje også tiltrekkjande, men så var det den skumle kutta då, og det faktum at ho styrer ein konspirasjon som strekkjer seg over tid og rom.

Vi står på kanten av Ngardoksjøen, Uthnapishtim og eg. “Kva er konspirasjonen,” spør eg, og gløymer at det er saltvasskrokodiller eg bør vere redd for, ikkje pirayafisk. Ho svarar ikkje. Ein kuttekledd skipper på eit urørleg skip av stein, korall og grøne vekster, og plutseleg skjønar eg alt. Havet stig når isen smeltar, Palau er den nye arka, eller rettare sagt, ein flåte av dei, og Utnapishtim skal redde artane. Korleis styre eit skip av stein? Og klarar ho verkeleg å redde alle artane? Kva med tigeren? “Uinteressant," svarar ho og let ein rustbrun liten fugl lande på fingeren. Øybuarane kallar den melimdelebteb, og den finnast visst berre her. Palau, Eden, Lemuria – tre soger knytt saman til ein konspirasjon. Men Noah var ein mann av tru, Uthnapishtim ein rebell mot verda, det er kva som skil dei; bortsett frå kjønnet, sjølvsagt. Korleis vil det så gå med den nye arka? Og snakkar vi verkeleg om ei ny syndeflod, eller kallast det berre global oppvarming? Ting kan ha to namn eller fleire, for på engelsk kallast fuglen Palau fantail, på latin rhipidura lepida, på palauisk melimdelebteb, og vi er attende til Babels tårn og opphavet til språka. Ei straff for menneskeleg overmot, eller eit nytt monument til trøyst for det som fall?

Skremde røyster på palauisk, eit språk eg ikkje forstår. Dei kalde auga til Uthnapishtim får henne til å framstå som mystisk, utilnærmeleg, som ei heidensk gudinne frå ei daud tru. Fryktar dei å verte ofra i den nye floda? “Après moi – le déluge,” seier ho og auga hennar legg ikkje merke til dei innfødde. Det er dette som gjer dei redde, og det gjer meg redd sjølv òg. Men det er vanskeleg å drepe store flåttar på eit sølete underlag, og eg oppdagar at det var Laurence Sterne som skreiv Tristram Shandy, ikkje Umberto Eco.

Så kjem regnet. Vil det halde fram i førti dagar og førti netter?

I relive the situation - still see it in my mind

2009-01-16T10:36:00.000-08:00

You got my imagination
Working overtime

Slik sluttar You and Your Friend av Dire Straits, sjette songen i siste studioalbumet On Every Street. Eg høyrde vel denne fyrst som fjortenåring jula 2002, om eg hugsar rett, og har såleis vore kjend med songen ei god stund, men det var ikkje før heilt nyleg eg forstod kor fantastisk herleg denne songen eigentleg er. Det var ei av desse openberingane som av og til kjem medan ein er i grenselandet mellom svevn og vaken tilstand, og det var ei regelrett nydeleg openbering.

Det heile startar mørkt med ein gitarintro som seinare glir over i Mark Knopfler sin om lag like mørke vokal, ein vokal som på denne songen er slørete, utydeleg og som derfor høver heilt perfekt til gitaren. Mogelegvis er dette ein av grunnane til at songen tok meg så sterkt medan eg halvsov, for songen er og blir dunkel, og same kor mykje gitarane skjer gjennom med riff som får ryggrada til å sitre, så vert det skapt ei draumetung atmosfære når songen vert spelt, ein song som umiddelbart skapar bilete av haustmørkre, einsemd, melankoli og vonbrot når eg let att augo og gjev meg sjølv over til musikken si hypnotiske makt.

Will you and your friend come around
Or are you and your friend gonna get on down
Will you and your friend come around
Or are you and your friend gonna let me down

Det heile startar enkelt. Det er langt ifrå dei same episke tendensane som vi finn i Brothers in Arms eller Telegraph Road, det er noko meir jordnært, noko usminka som går rett på sak med eit daglegdags og ukomplisert språk. Isolert sett utmerkar ikkje teksten seg på nokon spesiell måte, men når gitarriffa kuttar gjennom det mørkret som omkransar melodien og Mark Knopfler sin slørete vokal leikar fjernt i den nattlege verda songen skapar, då skapar musikk, ord og røyst ein mektig konstellasjon av rein nyting. Dette kallar eg Knopfleresque.

If you talk to one another
I'm a hungry man
Let me know one way or the other
So I can make my plan

Enkel, ja vel, men på ingen måte kunstig kva setningsoppbygnad og ordval gjeld. Det heile flyt som ein skoddestraum gjennom medvitet og set seg der, og musikken gjev attljom i hjernen lenge etter den har slutta. Det er noko bydande i introen, i orda, i røysta som eg ikkje klarar å oversjå, noko bydande som grip tak i meg og held meg fast, og eg vandrar mentalt i dette haustmørkret songen manar fram.

Will you and your friend come around
Or are you and your friend gonna get on down
Will you and your friend come around
Are you and your friend gonna get on down

Eg får ei kjensle av avmakt og håpløyse når songen kjem til andre verset, og det er noko i det repetitive som forsterkar dette. Vi får alt i alt vite veldig lite om denne personen som syng, men det er heilt klart at han held på å gje opp, og di nærare han er å gje opp, di meir bydande, meir påtrengande og meir gripande vert songen. Den heftige, bedande tonen i gitaren etter siste refreng forsterkar det håplause, og det framstår eigentleg ganske klart at han - eller ho - ikkje vil få vitjing, slik vedkomande hadde håpa på. Eg-personen har no gjeve opp å spele på sympati, han appellerar ikkje ved å seie "or are you and your friend gonna let med down," men spør nøkternt, dystert og repetitivt "are you and your friend gonna get on down."

I relive the situation
Still see it in my mind
You got my imagination
Working overtime

Baby baby

Så byrjar det sakte men sikkert: Gitaren skjer klagande kjennom mørkret som for å freiste det orda ikkje klarte, nemleg å overtyde. Frustrert og frenetisk gjer gitaren så godt den kan, før den forsvinn inn i stilla og vert borte. Så sit eg igjen etter at melodien har døydd ut og den spelar framleis i hjernen min, som eit ekstranummer, som eit godt minne eg ikkje vil verte kvitt, som ein perfekt song. Og det er nettopp det den er: Ein perfekt song som på ein ikkje altfor lågmælt måte oppsummerar Dire Straits. Gjennom kombinasjonen av den tilsynelatande enkle teksten og det forheksande, mørke gitarspelet, møtest det opphavlege og det seinare Dire straits i ein og same song, og det kan ikkje gjerast betre.

Marsyas

2009-01-12T16:02:00.000-08:00

Bileta nedanfrå er frå Kapitolmuseet i Roma og syner Marsyas. Marsyas var ein satyr frå gresk mytologi, som var svært dyktig til å spele fløyte, så dyktig at han utfordra guden Apollo til ein spelekonkurranse. Apollo vann og Marsyas vart flådd levande og bunden til eit tre med si eiga hud. Dette som straff for hybris - overmot, som fekk satyren til å setje seg opp mot Apollo. Dei interesserte oppfordrast til å lese Charles G. D. Roberts (1860-1943) sitt dikt kalla Marsyas. Nedanfor er to dikt om denne legenden, tittelmessig ikkje stort meir fantasifulle enn Roberts sitt.

Marsyas

Now has silenced followed clatter
And the day has come to end;
Soft wailing from the satyr
On the wound that never mends
Is the only sound that rises
By the cypress and the sedge,
Cursing hubris, worst of vices,
At the dark nocturnal edge.

Triumph of Apollo

Now his wooden flute lies broken
In the gathering of dark;
Not a single tune is spoken
Save the mournful chant of larks;
Mellow humming, a reminder
Of the songs there played of old,
Rarely was Apollo kinder
Than here in this story told

Hadrian

2008-12-05T14:30:00.000-08:00

Ein tur til Roma i oktober var ei fantastisk oppleving som sette sterke spor i meg, ein herleg tur i godt selskap og fint ver. Roma er ein herleg by, og med si enormt viktige kulturelle og historiske rolle, seier det seg nærast sjølv at det er ein by full av poetisk inspirasjon. Til dømes var både John Keats og Percy Bysshe Shelley residentar i Roma - utan samanlikning for øvrig. Det følgjande diktet handlar om den romerske keisaren Hadrian (styrte frå 117-138 e.Kr.), og er inspirert av eit bilete teke av ein kamerat. Biletet syner statua av keisar Hadrian vendt mot sitt gamle mausoleum der borga Castello di San Angelo står i dag. Mausoleet er der framleis inne i borga. Visse referansar i teksten vil kanskje vere noko obskure, desse vil verte forklarte nedanfor.

Hadrian

Adorn'd by cypress and Italic firs,
Beneath that rising sun no shadow stirs
Nor falls from saintly spires to the ground.
Among that Roman fragrance there is found
A pedestal of white upon which stands
The statue of a man whose royal hand
Once ruled the world, but now he is confined
To witness change of ages and cruel time.

“I mourn,” thus spoke the statue, then with grief
He carried on his tale as if relief
Was sought from words alone, and then he spoke:
“I relieved the troubled from their yoke,
I fortified the borders by command,
I hunted beasts in savage, distant lands.
My death came late, this unfortunate was I,
Too often have I witnessed beauty die.
At least I now am free from carnal pain,
The living search aponia in vain.
Yet still my soul is troubled in this dark,
For even in these misty lands are marked
The echoes of the changing earthly tide.
Oh curse, curse and fie the human pride!”

“See!” he bade me see and I did see
The architecture pointed out for me:
The ancient mound, the tower and the wall
A monument to power bound to fall.
“Within this sacred structure lies my tomb
Which is, past death, a new and holy womb,
Existence in a life beyond this life
Where the soul is free from struggle war and strife.
But see the structure built, raised out from mine,
A place for naked women and strong wine.
Alas, thus ends my glory; sand and bricks,
Dust and shadows, lime and broken sticks –
This is what remains, thus fleets the world
In the ever changing gyre and its swirl.
Before I leave, let me some wisdom give:
To live is but to die and death to live.”

Notar:

Linje 3: Saintly spires - syner til Vatikanet. Skuggane frå Vatikanet fell ikkje på San Angelo.

Linje 12: Hadrian gjorde ein viss reduksjon i slaveriet, noko som etter romersk standard var radikalt nok til at Hadrian - i mine auge - kunne ha nytta slike ord om dette som han gjer i diktet.

Linje 13: Medan forgjengaren og adoptivfaren Trajan var oppteken av å utvide riket, var Hadrian meir oppteken av å sikre grensene. Eit døme på dette er muren i Nord-England.

Linje 14: Hadrian var ein ivrig jeger.

Linje 15: Hadrian døydde i ein alder av 62.

Linje 16: Elskaren hans, den unge Antinous, drukna i Nilen.

Linje 18: Aponia er gresk for fridom frå smerte. Hadrian hadde sterke epikureiske sympatiar, og i epikureisk filosofi var aponia - saman med ataraxia (perfekt mental ro) - viktige element.

Linje 20: I eit dikt skrive av Hadrian på dødsleiet, står det at sjela hans snart skal reise til ein mørk og skoddefull stad.

Linje 24: Hadrian var svært interessert i arkitektur.

Linje 32: Ein referanse til Rodorigo Borgia - pave Alexander VI - som var kjend for sine seksuelle eskapadar. Alexander VI nytta truleg Castello di San Angelo ved høve, men om han hadde orgiar der er eit tema for spekulasjon. Med sin fascinasjon for epikureisk filosofi, ville truleg Hadrian ikkje ha sett positivt på slike hedonistiske aktivitetar.

Pythagoras

2008-08-20T14:12:00.000-07:00

Som alle veit, eller kanskje ikkje absolutt alle, er det bitter krangel mellom Gløshaugen og Dragvoll. Dette fordi Gløshaugen vert prioritert økonomisk framfor Dragvoll. Sidan folk på Gløshaugen driv med realfag, er dei alle disiplar av Pythagoras og følgjeleg potensielt suspekte. Nedanfor er eit dikt om nettopp Pythagoras, basert på ei legende - som godt kan vere sann - om kva som hende med ein disippel som fann ut at matematikaren og sektleiaren faktisk tok feil på eit punkt. Dette kan sjølvsagt lesast som ein allegori tiltenkt studentane på Gløshaugen, men det kan også sjåast på som ei mytisk-biografisk forteljing om Pythagoras.

A man sat once by a beach of golden sand
The waves did their best to touch his feet
And in the golden dune with his right hand
He drew his figures as if on a paper sheet

Pythagoras he was called this man by the sea
A man much respected and admired in his age
And his followers and students much did see
In him combined an Olympian and a gifted sage

They gathered around old Pythagoras by the dune
Each morning as the birds would at dawn ascend
Where he told about the spheres and their soft tune
He was thought a teacher, a lover and friend

Yes, he taught them of the world, the orbs, the spheres
In which the magic dwells that man must understand
And many of the young boys were brought to tears
When touched, caressed by his old, right, gifted hand

One day a young man turned to him and claimed
“I will prove to you that your figures are wrong”
And old Pythagoras then was overcome with shame
He burst into tears and cried a lamenting song

His followers learned what had been done
The man was seized and taken to the shore
Where they held him 'til his breath was gone
And he was submerged to the ocean's floor

Galahad failed

2008-08-15T01:45:00.000-07:00

No nærmar det seg semesterstart for mitt vedkomande, og det er dermed tid for å støte på uante mengder hindringar og problem i studieprosessen. NTNU har nemleg lagt det opp slik at orientering og manøvrering på heimesida er vanskeleg og lite brukarvenleg. I tillegg er det aldri godt å vite kva fag og emner som plutseleg opphøyrer å eksistere, og som dermed reduserar vår valfridom ytterlegare. Dette damoklessverdet - og ein digital labyrint sjølv ikkje Daidalos kunne ha konstruert sluare - er ein del av NTNU-studentane sin kvardag. Det var i etterkant av nokre liknande nettproblem eg vart skikkeleg frustrert over den tilsynelatande totale mangelen på kontroll, og eg byrja på dette diktet. Diktet er basert på gralstradisjonen og Kong Arthur-mythosen - ein av dei rikaste mythosane vi har i Vest-Europa - men det er samstundes satirisk, noko som kjem fram - forhåpentlegvis - gjennom den lette og raske verserytmen. Opuset er elles spekka med meir eller mindre obskure referansar til ymse, desse vil verte forklarte etterpå.

Galahad failed

I ventured one morning away from my home
Seeking the fountain of wisdom
With a map and some gold and tales of old
I left for the fountain of wisdom

II

The travel was arduous, the winding road long
I battled both Time and its system
Until I one day, when Time gave way
Stood before the palace of wisdom

III

The palace, a fortress, of glass had been made
Its radiance shone in the morning
A guardian placed by the gate with his mace
Gave me a sinister warning

IV

“Enter young gallant, I take it you seek
The coveted fountain of wisdom
But youngster beware, there are fiends here
And a palace may soon be a prison”

V

I entered the main gate and walked to the door
Of this palace of glass and wonders
The hinges did creak and a raven did shriek
And above me the sound of thunder

VI

The doorway was yawning, the darkness inside
Had a fragrance of cold moss and fungi
In the midst of the hall a brazen head talked
Resembling that of Bacon and Bungay

VII

“Time is and it was and will quite soon be past”
The brazen head said with a laughter
“'tis a place for despair so why are you here
Tell me now what you are after”

VIII

I explained my intentions, my chivalrous quest
But the oracle's time was now over
“No more can be given as aid for the living
No more is my duty, young rover”

IX

Then darkness ascended, light entered the room
It revealed nothing more than it had to
“But listen to me, I will give you for free
An advice for the journey ahead you”

X

So the oracle spoke of the palace and death
Of labyrinths seemingly endless
Of gallants of yore and mystery doors
I felt as if utterly friendless

XI

I then turned my back and moved hastily on
Past torches of flickering fire
Then up a stair, where a scent in the air
Had the odour of old woodland mire

XII

Great buildings of glass on either side stood
A cobbled street cut through a city
Friezes on glass I relentlessly passed
Truly a place with no pity

XIII

Behind an oak door I hoped I could find
Someone to guide in the mazes
Yet there was dark, so awfully dark
And of humans I did find no traces

XIV

The door had then vanished, the chamber still black
I could not retreat where I entered
Yet I heard someone sing, and there was a ring
Of candles, a bard in its centre

XV

“What is your quest, then? Oh, be that as it may”
Said the bard at my approaching
“Stride on through the maze, of nightmares and haze
And be welcomed as if encroaching”

XVI

I walked for a while, I admit I was lost
In a cobweb of hallways and mirrors
Nothing was as it seemed, it was like a dream
Brimming with fear and terror

XVII

I walked the corridors in search of a place
To find answer to delicate matters
But all over the floor and on each single door
Were elaborate symbols and patterns

XVIII

One gate took me back to where I once had been
Another one opened to nothing
A path led me through some doors painted blue
One gate had the shape of a coffin

XIX

Then out on a bridge high over the ground
A black knight tossed me a claymore
It had a beautiful blade of true craftsmen made
“Your life is the prize that we play for”

XX

He attacked me at once, I struggled and struck
First blood was his in a fashion
We eagerly fought, great havoc we wrought
You might say we warred with passion

XXI

We fought for a while until passion was gone
The fight was no longer for glory
And when the bell in the tower proclaimed the ninth hour
He asked and I told him my story

XXII

“You fight well young gallant, I bid you farewell”
I hoped he would show me the fountain
“The fountain,” he said, “is a quest for the dead
And you have not yet climbed that mountain”

XXIII

As the black knight was leaving I bravely strode on
Yet my heart was laden with sorrow
For if he was right, why bother this fight
If joy would be like dew on the morrow

XXIV

A great library hall with old book lined in rows
I entered through dark lilac curtains
My heart leaped with joy, I cheered like a boy
I believed there was wisdom for certain

XXV

I wandered the room and its rows filled with books
Yet nowhere a clue had been hidden
For in each single book in which I bothered to look
Was nothing, as if words were forbidden

XXVI

So there in the midst of no knowledge I stood
In a temple that promised wisdom
Oh the darkening hall and the Babylon walls!
I felt as if lost in a prison

XXVII

Then I suddenly detected all alone on the floor
A scroll that suggested solution
Yet on it I read “'Tis a place for the dead
Your quest has the taste of illusion”

XXVIII

“But stride onwards stranger, fulfill first your task
Then you may seek for the fountain”
No more could I see, how should I come free?
And return to my home in the mountains

XXIX
With rage and with anger, with screams of dismay
I tried to break out of the prison
But with no one to ask what was my task
I failed in the search for wisdom

Notar:

Vers 5: Ramnen er ein referanse til diktet The Raven av Edgar Allan Poe.

Vers 6: Referansen til sopp, er knytt til soppåtaket på Dragvoll tidlegare i år (2008)

Bronsehovudet syner til orakelet som, i følgje legenda, vart laga av matematikarenRoger Bacon og teologen Thomas Bungay på 1200-talet.

Vers 7: Time is, time was, time is past - desse orda var alt orakelet frå skodespelet Friar Bacon and Friar Bungay sa før det knuste. Skodespelet vart skrive av Robert Greene.

Vers 9: It revealed nothing more than it had to - ein referanse til ufullstendig informasjon.

Vers 19: Out on a bridge - Brua som knyt dei to bibliotekfilialane saman
Claymore - eit skotsk sverd
Black knight - ein riddarduell er eit vanleg element innan slik dikting, men jamfør dette elementet med Monty Python-karakteren the Black Knight frå The Holy Grail for å få det satiriske elementet endå sterkare fram.

Draumekrøniker, del 3 - Til California

2008-07-02T14:17:00.001-07:00

Dette er rett nok ikkje noko eg har drøymt, men ei særs fri dikting basert på to draumar frå same natta. Eg drøymde faktisk at vi i Firda-klassen skulle til California, og vi starta faktisk i Ommedal. Der var også nokre i Fantomet-kostyme. Også Tokugawa og Suleiman den mektige var på sitt vis aktørar i andre delen av draumen, men på langt nær like dominerande som eg har valt å framstille det. Følgjeleg er mykje av dette fri fantasi (også i forhold til kva som faktisk føregjekk inne i hovudet mitt den natta). Sidan eg har inkludert ein heil del element som er meir eller mindre obskure, har eg lagt til ei liste med utgreiing til slutt, slik at de betre kan sjå djupna i denne galskapen.

Så dreg vi altså til California, eg og resten av Firda-klassen. Kva skal vi der? Finne gull, sjølvsagt, slik alle andre idiotar som dreg til California vil. Vi dreg med bil frå Ommedalen og tvers over det amerikanske kontinentet – ein kjapp tur for modige menn og kvinner, og snart samlar vi skattar i utkanten av prærien. Nokre er kledde som parodiar på Fantomet. ”Spar nokre til meg!” skrik eg, medan den eine skatten etter den andre ser dagslyset for fyrste gong på kven veit kor lenge, og eg kjempar med tårene då eg ser kor mykje fint dei finn.

Så kjem tyrkarane. Janitsjarar marsjerar nedetter skråningane – jamvel om prærien ikkje har skråningar – og på akslene har dei kvar sin jezail. Alle har kvitt skjegg – jamvel om janitsjarar ikkje skal ha skjegg – og dei syng om ørner. ”Kvar er Tokugawa, den hunden? Lad kanonane og skyt Nippon i bitar!” Slik talar berre ein rasande tyrk, og det er nett det Suleiman er. Eg tykkjer mest synd i Tokugawa, men eg ser han har reist fortet sitt på toppen av åsen, klar til å ta imot det tyrkiske batteriet.

Så kjem åtaket. Hordar av ryttarsoldatar – ein grashoppesverm, ei landeplage – dundrar over prærien, medan jezail-riflene skyt i bakgrunnen. Kulene treff fåfengt murveggen og fell harmlaust til jorda, nett som sporvar, berre at kulene er det visst ingen som held rekneskap over. Tårn fell og reiser seg att, bannskap, krutsalvar og hestar – det er dette engelskmennene kallar ”the din of battle”. Kven skal eg halde med? Meg sjølv, kanskje?

Så skjer det noko. Eg veit det ikkje, men det skjer noko i regnskogen høgt over oss. Ein hårete figur observerar slagplassen, eit djevelsk smil krusar om andletet hans. Det er ikkje noko menneske, det er ein puck – ikkje ein hockeypuck, men ein fe, ein trickster, nett slik som i ”A Midsummernight’s Dream”. Forresten er han ikkje åleine, det er ein heil stamme puckar. Dei vaktar inkaskatten, og det er den eg er ute etter, eg og alle dei andre – også dei i Fantomet-drakt. Og kven skulle tru at matoppleving var ei eufemisme for magesjau?

Så verkar det for at Suleiman har fått overtaket. Nippon si blødande sol får eit tyrkisk slør om andletet, og tusen netter og ei til står i kø for å utfalde seg, jamvel om det ikkje har noko med ottomanane å gjere. Burlesk, eksotisk, erotisk. Men det er verkeleg ikkje eit land for gamle menn, og kven veit, kanskje Suleiman også vil verte kjend som Rhinometos – ”avkutta nase” – slik som i det gamle Bysants. I alle fall dansar dei vidare, kvinnene.

Så kjem Zoe Porphyrogenita. Ho vert høgdepunktet for festen, sjølv Tokugawa verkar for å vakne til liv der han sit i gullburet sitt. Gull for ein fallen keisar, purpur for ei mektig keisarinne. Yeats står attmed henne, freistar å få kunnskap frå henne, han vil skrive eit tredje dikt. ”The Emperor’s drunken soldiery are abed,” seier han, og han skjønar for seint at det er ein tabbe å snakke om keisaren til keisarinna. ”Gjev meg mine tårn attende!” skrik Tokugawa. Vil han freiste seppuku? Ikkje i eit bur av gull. Aldri i eit bur av gull. I mellomtida fortel Sheherazade om kvar av desse nettene under sola, og lystige blikk vert veksla. Det er ikkje eit land for gamle menn, vert det sagt, men kva med gamle grisar?

Så vert inkatempelet sprengt, og med det skatten. Kvar dreg puckane no? Inn i regnskogen, kanskje, eller til det vesle huset på prærien. Men Atahualpa skrik ein stad, og Robin Goodfellow siterar Shakespeare: ”Lord what fools these mortals be.” I alle tilfelle, kvar er vegen? Kvar er California? Og kvar er samanhengen?

Ordliste:

Atahualpa - Den siste keisaren av inkariket, avretta ved kvelning i 1533

Janitsjar - Tyrkisk elitesoldat

Jezail - Rifle, rett nok neppe nytta av janitsjarane

Nippon - Japansk for Japan

Porphyrogenitas - Gresk for "purpurfødde", eit tilnamn gjeve til enkelte regentar av det bysantinske riket

Puck - Fe frå europeisk mytologi

Rhinometos - Gresk for "avkutta nase", ein praksis som bysantinarane importerte for å avsetje keisarar, for keisarane av Bysants var påkrevde å ikkje ha fysiske lyter. Sjå gjerne dette i samanheng med Yeats-sitatet "That is no country for old men"

Robin Goodfellow - Puck frå Shakespearestykket "A Midsummernight's Dream"

Seppuku - Japansk sjølvmord ved å snitte opp magen med ein kniv

Sheherazade - I følgje legenda var det ho som fortalde eventyra i 1001 natt for å ikkje verte avretta av ektemannen

Suleiman - Tyrkisk sultan frå 1520 til 1566, den fyrste ottomansultanen med det namnet

Tokugawa - Eigentleg Tokugawa Ieyasu, fyrste shogun av Tokugawadynastiet. Hans regjeringsperiode var 1600-1616, shogun frå 1603

Yeats - Irsk diktar, dei verka det vert alludert til i teksten er Sailing to Byzantium ("ikkje eit land for gamle menn") og Byzantium ("The Emperor’s drunken soldiery are abed")

Zoe - Keisarinne i Bysants 1028-50

Draumekrøniker, del 2 - Swan Swan Hummingbird

2008-07-01T11:23:00.000-07:00

Denne novella er også ei blanding av fleire draumar - to, for å vere nokolunde nøyaktig - og eg har her valt å setje meir fokus på det springande, det uoversiktlege i draumar. Songen som vert framført - like oppdelt som samanhengen mellom draumesekvensar - er Swan Swan H av R.E.M., tittelen på novella er kva songtittelen eigentleg burde ha vore, i alle fall slik R.E.M.-bassist Mike Mills meinar det. Eg drøymde ikkje songen i sin heilskap, men eg har teke meg den fridom å setje den inn for å sprite opp forteljinga.

Swan, swan hummingbird

Det er nokon som syng.

Hurrah, we are all free now

Rytmen er litt stakkato. Eg kjenner han godt, ein gamal kamerat. Men han syng feil, det er ikkje slik det skal gjerast. Best eg tek over.

What noisy cats are we, girl and dog he bore his cross

Dette høyrest betre ut, mykje betre. Kva ville Michael Stipe ha sagt? Eg har då spelt i band med han, ein gong. Var på åttitalet, då Michael hadde litt for langt hår og brukte solbriller litt for aktivt. Vi song Don’t go back to Rockville medan Peter spelte gitar og Mike sat og småflirte med bassgitaren sin, eller gjorde han det? Jau, han var der han og, det var berre Bill som ikkje var der. Kvifor det? Bill slutta då ikkje før i, var det -97?

Swan, swan hummingbird

Men no hugsar eg feil, dette har ikkje hendt, det er berre ein gammal draum.

Kvar er eg no? Eg har vore her før, eg veit kvar det er, men er det verkeleg her eg er? Neppe. ”Ja, eg har blogg,” svarar eg. Ho smiler, seier eit eller anna, eg oppfattar kva det er, men eg hugsar det ikkje. ”Men eg er eldre enn deg,” seier eg, med trykk på ”er” for å forsikre henne om at det verkeleg er slik, og ansiktet hennar lyser opp, som om det har alt å seie at eg er eldre enn henne. Ikkje at det er sant, for eg er ikkje eldre enn henne, men kva anna skulle eg seie? Var eg klar over at eg laug då eg sa det?

Hurrah, we are all free now

”Eg treng litt hjelp,” seier ein. Eg kjenner han ikkje, ser ikkje ansiktet hans, det er gøymt bak ein hatt, eller er det ein caps?. ”Det er ein krig litt lenger oppe.” Krig? I Hyen? Kven krigar mot kven? Kva ville Michael Stipe ha gjort?

Long low time ago, people talk to me

Eg har ikkje tid, eg må køyre traktor. Treng meir grus. Men korleis styrer eg denne då? Og korleis skal eg manøvrere skikkeleg? Gjerdet er i vegen, kven har sett det opp?

Johnny Reb, what’s the prize of fans? Forty a piece or three for one dollar

Vi har quiz. Vi skal gjette kven han tenkjer på, ut frå små hint. Personar på Firda. Heile klassen er samla. Men kva gjer han her då? Han har då ingenting med Firda-klassen å gjere, han høyrer heime på Hyen kombinerte barne- og ungdomsskule. Mystisk. Eg seier eit namn, og eg har rett, seier han. Men eg veit eg har teke feil, for eg veit ikkje om nokon som heiter det i verkelegheita, namnet har eg lese i ei bok – Priseld av Rune Timberlid. Eigentleg tenkte eg på ei anna, men eg kom ikkje på namnet hennar, det likna i alle fall. ”Eg er imponert,” seier han, og ho ved sida av meg lurer på korleis eg klarte det, med ei stemme som famnar om både misunning og undring. Eg smiler og røper ikkje noko, eg kan då ikkje røpe at eg har teke feil.

Hey captain, don’t you wanna buy some bone chains and tooth picks?

”Eg er lei av dette no,” seier ho lavt og ampert til meg, men raseriet er retta mot læraren, som ikkje høyrer heime på Firda. ”No tar vi det alfabetisk,” seier han og fortel dermed at vi skal halde fram, berre på ein litt annan måte. Ho seier noko, umogeleg å høyre, men kroppsspråket fortel det som trengst, måten ho knyter nevane og legg seg over pulten på. Håret fløymer utover som ei overivrig elv etter å ha brote ei demning, like frustrert som ho sjølv.

Night wings, her hair chains

Han seier noko, men vi har for lenge sidan slutta å høyre etter.

Here’s your wooden greenback sing

Kva meir?

Wooden beams and dovetail sweep, I struck that picture a ninety times I walked that path a hundred-ninety

Vaknar eg no?

Long low time ago, people talk to me

Pistol hot cup of rhyme, the whisky is water, the water is wine

Draumekrøniker

2007-05-01T02:34:00.000-07:00

I nokre netter i den seinare tid har eg drøymt mykje rart. Nokre av draumane har vore så artige og/eller levande for meg, at eg har valt å skrive dei ned. Det tok litt tid før eg vart einig med meg sjølv om eg skulle legge dei ut, men til slutt kom eg fram til at eg får gjere det og heller la folk sjå litt rart på meg etterpå.

Desse draumane er gjendikta for å skape betre flyt, for draumar er springande, usamanhengande og hakkete. Følgjeleg er ikkje desse små novellene 100 prosent korrekte når det gjeld korleis draumane utvikla seg.

Del 1 - Historieeksamen

Kvifor sat vi i daglegstova heime? Eg veit ikkje, men det er heller uvesentleg. Vi sat der, det var alt som var viktig. På den grøne voksduken framfor meg låg det haugar med papir: Notat, skriftelege svar frå tidlegare kandidatar, avrivne lappar med skrift og tal på. Var det eit to-tal eg såg i ein sirkel nedst på det triangelforma lappen? Mogeleg, eg kunne uansett ikkje seie det for sikkert, eg var glad det ikkje var min. Så kom ei hand, tok tak i lappen, krølla den saman og heiv den frå seg. Lappen bomma på bordet og fall ned på golvet. ”Er du klar?” spurde han på dialekt. Men, vent litt, spurde han verkeleg om det? Eller er det berre hjernen min som trur det, fordi spørsmålet verkar logisk? Umogeleg å vite. Eg svarte, om han no verkeleg stilte spørsmålet då, at eg var klar.

Mogelegvis var det eksamen eg var opp i, eksamen i eldre historie. I alle fall var det mykje som tydde på det: Leivningane etter alle før meg, folk som hadde mislukkast, atmosfæren av gale svar, nervøsitet og sveitte. Det var ikkje nokon teikn til dei som hadde lukkast, kanskje det ikkje eksisterte nokon slike, så heile rommet bar preg av nederlag. Ganske skremmande, det sette ein betrakteleg dempar på den allereie spente stemninga. Akkurat som om eg verkeleg var opp til munnleg eksamen. Eller kanskje var det skriftleg, her er då så mange lappar. Kor var i alle tilfelle sjokoladen? Og mineralvatnet? Kor var sensor? Ja, ja, det er mindre viktig, det var ikkje der, ferdig med det.

”Når var mellomalderen?” spurte han på dialekten sin, tilbakelent i ein stol det ideelt sett ikkje burde vere mogeleg å lene seg tilbake i. Blikket mitt flakka, eg byrja å tenkje meg om. Det kom veldig an på, det fanst ei mengd svar. Byrja den i 410, då Roma fall? Nei, Roma fall då ikkje, men vart innteken av gotarhøvdingen Alarik den andre, eg måtte ikkje seie feil. 476, med oppløysinga av det Vestromerske Riket? Nei, 400, eit rundt tal, for å halde det enkelt og greitt. Kva skulle eg velje? Så fall blikket på ein lapp like ved, ein lapp med ei enkel setning skriven på engelsk. Kvifor engelsk? Ikkje visste eg, svaret var feil same kva språk det vart sagt på. ”All years attached to year 1600,” stod det på lappen. 1600. Slaget ved Sekigahara-passet, Japan, nederlaget mot Korea i 1598, Yi Sun-Shi, Age of Empires, det var uansett feil. Mellomalderen var då for lengst over på den tida, den vart offisielt avslutta i 1492 då Columbus segla til det han trudde var India og konstruerte eit alter under ein seglduk hengt opp mellom to store palmar, like i kanten mellom stranda og skogen. Omkring sat der soldatar, sjømenn, nokre karib-indianarar til høgre – nei, no hugsar eg eit bilete, ikkje kva som verkeleg hende. Mellomalderen var i alle fall ferdig, eg skulle ta til på når den byrja.

”Det kjem veldig an på,” byrja eg. ”Nokon hevdar i 410…” Historielæraren hadde skifta plass, no sat han på den andre sida av bordet, til venstre for meg. Når hadde han skifta plass? I staden for å høyre vidare på mi utgreiing om mellomalderen, bøygde han seg framover så eg såg han i profil, for no var han plutseleg rett ved sida av meg. Skjegget og håret, grått alt saman, brillene slik eg hadde sett dei mange gongar før. Han ropte: ”Du hadde rett.” Han ropte det til nokon inne på datarommet. Kven? Systera mi, kanskje? Ja, truleg, det måtte vere ho. Kva hadde dei to prata om? At eg garantert kom til å byrje med år 410?

Plutseleg kom norsklæraren min inn stovedøra. Eg kjende han att med det same. Han kom gåande med lange steg, minte litt om John Cleese i ”Ministry of Silly Walks”, men han fullførte aldri, så det vart berre på liksom. Han brukte mange steg, korleis klarte han å bruke så mange på den korte avstanden, når stega var så lange? Godt spørsmål. I handa hadde han gitaren min. Kor hadde han funne den? Dumt spørsmål, på rommet mitt, sjølvsagt. Så sette han seg ned, kalla historielæraren min for Tjugeskjegg – eller kanskje er også det berre ein illusjon, eller i beste fall noko eg finn på for å lage flyt i historia – og stira rett framfor seg. Brillene fekk han til å verke mykje større i ansiktet enn han var. Gitaren heldt han i høgre handa, heldt den om halsen om lag ved niande band, trur eg, godt plassert på låret. Eller kanskje var det tolvte band. Han gjekk kledd i dress, eller var det ei blå skjorte? Vanskeleg å seie. Eg hugsar han i dress, men det er truleg fordi eg nettopp har sett eit bilete av i dress, det var sikkert ikkje slik. Han såg ut som eit spørsmålsteikn, det er eg rimeleg sikker på. Ja, ikkje bokstaveleg altså, han hadde framleis forma som den norsklæraren han er – eller var, han er då pensjonert – men meir figurativt, metaforisk. ”Skru på fjernsynet,” trur eg han sa, eller kanskje var det berre historielæraren – som no merkeleg nok sat på den andre sida av bordet att – som av eigen fantasi bestemte seg for å slå på fjernsynet? Fjernsynet vart i alle fall slått på.

Så vakna eg.

Hard Way Back

2007-03-23T14:46:00.000-07:00

Eg har i lengre tid (om lag tre månader) likna på stereotypar som den sibirske sauebonden, lofotfiskaren og Hans Wilhelm Steinfeldt. Også karakteristikken massemordar har vore lufta, men no er denne tida over. Dette er historia om the hard way back.

Det heile byrja opphavleg i september 2006 då eg fekk innkalling til heimevernet, oppmøte den 24. januar. I tillegg kjem det faktum at eg ser på barbering som noko skikkeleg pes, og følgjeleg noko eg gjer så sporadisk eg kan. Resultatet av denne konstellasjonen, vart at eg bestemte meg for å spare på ansiktshåret som kom gradvis rundt juletider og fram til 24. januar, for kvifor skulle eg stresse med barbering når dei kom til å ordne en saka i militæret? Eg hadde friskt i minne historia om ein klassekamerat frå Firda, som miste geiteskjegget sitt saman med krøllane då han byrja i hæren.

Problemet byrja for alvor hjå HV-legen på Værnes. For, som han så ganske treffande kommenterte, eg ser ikkje akkurat som ei ørn utan briller, og faktisk så dårleg at eg vart erklært tenesteudyktig. Sjølv var eg berre glad til, for eg fekk snarleg heimreise, pengar i lomma og ekstra fri. Men skjegget vart verande, og då eg kom heim klarte eg framleis ikkje å mobilisere tilstrekkjeleg entusiasme til å få det fjerna ved eiga hjelp.

Slik heldt det fram nokre veker, og elendet vart berre striare og striare, og dessutan vaks det usymmetrisk. Kommentarane let ikkje vente på seg, og eg fekk blant anna vite at eg likna på ein rektor frå Sandane, ein mann med eit skjegg det står respekt av, og personleg tykkjer eg ikkje eg når opp i hans divisjon. Betre gjekk det ikkje på ei tilstelling her heime i Hyen. Det fyrste ein kar eg møtte sa til meg, var dei nokså dekkjande orda: Ta og få av deg skjegget gut. Om det var min stae natur eller om det var andre ting inne i biletet, er ikkje godt å vite. Uansett vart det til at skjegget fekk vekse fritt og vilt, og dette fekk konsekvensar på ei anna lokal tilstelling.

Denne siste tilstellinga hadde eit betrakteleg større publikum enn den fyrstnemnde, og eg kom i kontakt med fleire sambygdingar. Blant dei var to trettenåringar som kom med ganske mange kreative forslag til korleis eg kunne fjerne skjegget. Hekksaks og ljå vart begge rekna som gode alternativ, eller eg kunne brenne det vekk. Etter kvart som eg synte min skepsis overfor desse forslaga, kom ein av dei med ein ide til kva eg kunne gjere for å pynte skjegget. Kvifor ikkje farge det rosa? Svaret seier seg vel forhåpentlegvis sjølv.

Litt seinare den kvelden, etter at dei to trettenåringane hadde brukt opp sin kreativitet, kom eg i prat med andre, som også hadde kreative, og litt meir realistiske forslag, til kva eg kunne gjere med ansiktsjungelen. Ein kar meinte til dømes at eg burde anlegge pornobart, ein bart med tverrstripe under nasa, og to parallelle hårstriper nedover haka. Også dette vart verande uprøvd.

Til slutt fekk eg nok av dette uvesenet som, slik det såg ut for meg, utgjorde ein femtedel av mitt ansiktsvolum (dette skal takast med ei bøsse salt). Eg sette derfor av onsdagskvelden til å få det fjerna, og til denne nokså omfattande operasjonen var det naudsynt med skikkeleg utstyr. Ljå og hekksaks let eg vere, noko eg framleis trur var eit riktig val, men både saks, barberhøvel og barbermaskin vart flittig brukt.

Sjølve prosessen var ei langdryg affære. Det hadde teke meg tre månader å skaffe meg skjegget, og det kjendest mest som om det tok like lang tid å fjerne det. Gradvis vart hakejungelen tynnare, og til slutt var den glatt som ein nyslått bø. Til å byrje med kjende eg meg knapt att der eg såg meg i spegelen, men til slutt vart eg overtydd om at det framleis var meg, om enn i ei voluminøst sett redusert utgåve. I skrivande stund er vegen tilbakelagt, den harde vegen, men framleis er det uvant å kjenne vårlufta strykte mot ansiktet, det kjennest så kaldt.

Kulinariske tabbar i Tyskland

2007-03-18T05:00:00.000-07:00

I februar 2005 var eg på skuletur til Berlin saman med ei gruppe medelevar frå Firda Vidaregåande Skule. Forventningane var mange og store, og vi hadde sett fram til turen i fleire veker. Turen var også særs vellukka, i stor grad. Men det var ikkje alt som klaffa like godt, spesielt ikkje i matvegen.

Rekkja av tabbar byrja få timar etter at bussen hadde køyrt ut av Kiel. Etter nokre timar på autobahn stogga vi på ein MacDonalds-restaurant for å få dekkja behovet for fast føde. Personleg var eg fast bestemt på å ikkje ete mykje feit mat under opphaldet, då eg rekna med at det ikkje ville vere høve til å fjerne alle tilkomstar av feitt ved hjelp av trening. Følgjeleg bestilte eg ein salat, men for å dekkje saltbehovet mitt på same tid, tok eg ein porsjon pommes frites attåt. Med denne litt absurde kombinasjonen, sette eg meg glad og nøgd attmed nokre klassekameratar, som i sin tur gjorde store auge då dei fekk sjå kva eg hadde med meg. Dei festa seg ikkje nemneverdig med pommes frites-porsjonen, men hengde seg i staden kraftig opp i salaten. Dette var feminint, meinte dei, og eg hadde allereie eit litt frynsete rykte i så måte. Likevel, salaten var kjøpt og betalt for, så ned måtte den. Tomatane var for så vidt gode, men raudkålen og eit par udefinerbare strimlar av noko som forhåpentlegvis var grønsaker, kunne eg ha vore utan.

Etter å ha sett til livs denne merkelege miksen av salt, feitt og salat, tenkte eg at eg måtte gjere noko for å rette opp ryktet mitt. Å vere sunn var nesten eit skjellsord i denne krinsen, ingen skulle tenkje på kaloriar når dei åt. Sidan eg var lettare fortvila over at ingen ville sjå saka frå mitt synspunkt, og fordi eg ikkje var mett, bestilte eg ein slurry, som er vaniljeiskrem med nonstop i. Dessverre gjorde ikkje dette noko nemneverdig betring av situasjonen, for dei fleste valde å ignorere dette faktumet. Episoden lever i beste velgåande den dag i dag.

Den andre tabben skjedde på tysdag, dagen etter at vi reiste frå Kiel. Eg og to klassekameratar gjekk på ein tysk restaurant i hotellkomplekset til Park Inn Hotell på Alexanderplatz. Hotellkompleks er kanskje eit misvisande ord, men i tillegg til hotell var der hamburgarrestaurant, ein litt meir fasjonabel restaurant, ein elektronikkbutikk og ei ganske stor forretning for musikk, film og spel. Uansett, vi var på den litt fasjonable restauranten, og eg bestilte lasagne.

Hadde eg vore hakket smartare enn eg var (og truleg framleis er), ville eg nok betenkt meg litt på det valet. Lasagne og liknande formrettar er litt skumle, sidan dei har forholdsvis lett for å innehalde ting som ikkje er velkomne i ein menneskemage. Dette gjeld sjølvsagt ikkje berre Tyskland, også i Noreg skal ein vere forsiktige med slikt. Men eg tenkte ikkje over dette. Lasagnen kom på bordet, og var estetisk sett eit noko sørgjeleg syn. Osten var ikkje heildekkjande, og såg ikkje skikkeleg smelta ut. Inntrykket av feilvare vart forsterka av lukta, som ikkje var direkte delikat. Nettopp dette tykte ein av klassekameratane mine var verdt å nemne, og han nemnde det gjentekne gonger. Gjennom heile måltidet påpeikte han i same negative ordelag, kor lite appetittleg lukta var, noko som i sin tur reduserte mi nyting betrakteleg. For lasagnen smakte ikkje så verst, det var berre så forferdeleg vanskeleg å nyte den medan eg fekk høyre gang på gang kor den stinka.

Kva som var gale med lasagnen har eg aldri fått vite, men noko var det. Berre få timar etter middagen, byrja magen min å protestere litt mot kva eg hadde gjeve den. Etter kvart var det så gale at eg frykta for at eg ikkje ville vere i stand til å gå på R.E.M.-konserten som skulle vere same kveld. Heldigvis avslutta magen sin sivile ulydnad i god tid før konserten, og eg hadde lært ei viktig lekse.

Dagen etterpå, betrakteleg klokare enn dagen før, gjekk vi atter ein gong på den same restauranten. Tydelegvis var vi altså ikkje kloke nok, men eg bestilte i det minste ikkje lasagne. I staden ville eg prøve noko typisk tysk: Schweinebraten – eller svinesteik som vi likar å seie. Dessverre viste det seg for at heller ikkje svinesteika utsondra ei appetittleg lukt, og dette tykte klassekameraten min var viktig å fortelje eit par gongar. Igjen skal det seiast at smaken var ikkje så verst, men det var ikkje noko utprega hyggeleg måltid. Heldigvis gjekk ikkje magen til generalstreik. Vi gjekk ikkje fleire gonger på den restauranten.

Ein dag seinare, eg hugsar ikkje nøyaktig om det var torsdag eller fredag, var vi ute og gjekk i Berlin. Klassa var naturleg nok oppdelt i smågrupper etter eige ynskje, og eg gjekk med dei to som hadde vore med på restauranten. Turen gjekk etter kvart innom Europa Center, der Irish Pub ligg. Vi var tyrste, så vi gjekk inn. Personleg er eg avhaldsmann. Ikkje av den fanatiske typen som ser på drikking som ei synd, men regelrett fordi eg ikkje har behov for det. Følgjeleg ville eg ha noko alkoholfritt, som burde vere ei ganske enkel og problemfri affære sidan der var rikelege alternativ å velje mellom.

Brusen i Tyskland er søtare enn den norske, og smaken er flat og trist. Følgjeleg strauk eg alle brussortane som alternativ, og såg meg om etter noko anna. Vatn var heller ikkje eit godt alternativ, for vatnet i Tyskland smakar kjemikaliar. Derfor gjekk eg over til andre leskedrikkar, som appelsinjuice, eplesaft og liknande. Etter å ha studert utvalet nokre sekund, fekk eg ein merkeleg ide.

Som ung hadde eg spelt dataspelet backpacker, som går ut på å reise jorda rundt og ta seg diverse strøjobbar. Ein av desse strøjobbane var bartender, og gjennom dette vart eg introdusert til eksistensen av tomatjuice. Dette måtte eg prøve, tenkte den tilsynelatande ikkje heilt velfungerande hjernen min, så eg bestilte eit glas tomatjuice.

Tomatjuicen kom i eit høgt glas med sugerør, og eg vart merkbart skeptisk berre ved synet. Eg hadde eigentleg trudd at tomatjuicen var laga av safta som ligg kring tomatfrøa, men dei hadde tatt heile tomaten og knust den ettertrykkjeleg. Smaken var omtrent som ketsjup utan salt, og det var ikkje spesielt behageleg. I følgje eine kameraten min, var det tydeleg å sjå at her hadde eg gått på ein smell. Sjølv hadde han bestilt øl, medan den andre hadde bestilt brus. Men eg hadde søkt ut i periferien av kva som kan kallast normalt, og bestilt ei uangripeleg stor mengde tomatjuice. Eg prøvde etter beste evne å presse det ned, eg hadde då betalt gode pengar for dette, men det ville seg ikkje. Berre få slurkar etter gav eg opp, og bestemte meg for at eg aldri skulle bestille tomatjuice nokosinne.

Tankar om tid og Machiavelli

2007-03-10T13:22:00.000-08:00

Her i vår del av verda, jobbar vi ut frå den lineære tidsoppfattinga, altså at tida har ei byrjing og ein slutt (ofte omtala som apokalypsen). Ikkje alle stader er dette like utbreitt, til dømes i det austlege Asia og spesielt innan buddhistisk og hinduistisk tenking. Der vert tida sett på som eit hjul, og hendingar gjekk i stadige syklusar. Alt som hende, hadde hendt før og ville hende igjen. Denne filosofien har også vore formulert i andre baner, og då tenkjer eg spesielt på Niccolo Machiavelli.

Machiavelli er vel mest kjend for sine samvitslause dogmer om statstyre publisert i Fyrsten, og sjølv om dei omtala dogmene offisielt ikkje vert sett på med gode auge her i vesten, så står det ikkje til å nekte at ei mengd statar har vore og er framleis ganske machiavelliske i sine handlingar. At staten har rett til, ja nærast pliktar til, å myrde, bestikke og på alle måtar sørgje for eit land sitt ve og vel, er grunntesen i Machiavelli sin filosofi.

Kva er så likskapen mellom buddhistisk tenking og Machiavelli? Jau, Machiavelli var jo så å seie statsvitar, og han la fram diverse teser og teoriar i kring det å styre ein stat. Hans samtid, Italia på 1400-talet og byrjinga av 1500-talet, var ei politisk heksegryte av intriger, og dette er viktig å hugse på når ein les Machiavelli.

For Machiavelli var tida, eller meir konkret statsutviklinga, noko som gjekk i syklusar. Aller fyrst kom monarkiet, så tyranniet, så anarkiet, og deretter byrja syklusen opp att. Dette synet er utvikla ved historiske studiar, der Machiavelli hadde lagt merke til at fyrst kom ein konge, han var ein helt og godt likt. Etterkomarane hans ville utvikle seg til å bli tyrannar, til folket ein dag gjorde opprør og innføre anarki. Deretter ville ein mann ordne opp og utrope seg til konge att, og syklusen ville byrje på nytt. Tankane til Machiavelli er særs interessante, og ein treng ikkje å setje pris på mannen for å vere einig. Sjølvsagt er dette ei generalisering, og denne bloggposten er ikkje nok for å gje eit godt grunnlag for å forstå Machiavelli, men til liks med dei fleste generaliseringar, har denne ei kjerne, eller utgangspunkt om du vil, av sanning.

Og dette er igjen ein av grunnane til mine eigne haldningar til monarkiet. Den fyrste kongen var ein helt, men etterkvart vil kongerekkja verte korrumpert av intriger og den maktsjukdomen som ei liv i vellyst og makt skapar (ta Ghana sin frigjeringshelt Kwame Nkrumah som eit døme), og følgjeleg vil folket lide under eit monarki. Tradisjonelt i alle fall. Innan det vestlege monarkiet finn ein også fleire dømer på at kongar vert marionettar, halvgalne, innavla og på mange måtar uskikka til å lede eit land. Men Machiavelli var ikkje av dette synet, for han meinte monarkiet var ein god ting. Etter kva som står å lese i Fyrsten, så var Machiavelli derimot ein motstandar av demokratiet, då han meinte at dette ville skape kaos. Og når vi ser tilbake på hans samtid, så er det ikkje noko rart at Machiavelli hadde dette synet.

Kjelder:

http://www.ctbw.com/lubman.htm

Vestens store tenkere - Trond Berg Eriksen

A la femme

2007-03-07T16:51:00.000-08:00

I dag er det kvinnedagen, og til alle kvinner som bryr seg om denne markeringa: Gratulerer med dagen!

Ein kan spørje seg kvifor vi eigentleg treng denne markeringa, særleg i vårt samfunn der vi hevdar å ha jamstilling mellom kjønna. Kvinnene har fått stemmerett (det hende i 1913), dei er ikkje lenger heimeverande mødre, med mindre dei vel det sjølve (med forbehald) og dei aller fleste verkar for å vere samde om at kvinner ikkje er mindre verde enn menn.

Men slik er det ikkje overalt, og slik har det ikkje alltid vore. Lat meg starte med historia.

Det er ei kjend sak at kvinner har vore undertrykte i fleirfaldige tusen år, og stort sett i alle kulturar i ulik grad. I det gamle Hellas til dømes, var kvinna husmor, sex-leiketøy og annanrangs skapning. Aristoteles hevda blant anna at mannen var det primære i forplantinga, medan kvinna var det sekundære. Vidare har det i fleire samfunn vore slik at mannen har vore den leiande, og spesielt ekstremt var dette på Stillehavsøyane, der kvinner var i lengre tid utsette for ei rekkje ulike tabu, som innskrenka deira rettar. Sjølvsagt var ikkje denne haldninga like omfattande, og hjå til dømes haudenasonee-indianarane i Nord Amerika (Iroqouis om du vil) hadde til dømes kvinner ei viktig rolle i stammerådet. Også andre samfunn har vore meir eller mindre liberale på feltet, og enkelte samfunn er matriarkale, men det er fyrst i nyare tid, altså i åra etter 1800, har menn byrja å få litt meir fornuft.

Nett no driv eg og les Rosens navn av Umberto Eco, som blant anna inneheld eit parti der den unge novisa Adso von Melk, mistar svenndomen til ei fattig jente. Denne scena opnar for ein lang og omfattande diskusjon om kvinna sin posisjon i skaparverket. Boka føregår i 1327, og på den tida var kvinna ikkje gjenstand for mykje begeistring i den kristne verda, og særleg ikkje blant munkar. Sjølve den debatten er det betre at du les sjølv, for det er interessant korleis folk resonnerte om slike emner før i tida. Dette får ein også til å tenkje over kvinna si rolle i kristendommen, og eg vil tru dei fleiste, etter å ha lese evangelia, kan konkludere med at kristendommen på ingen måte framhevar kvinneundertrykking, men kjempar for likestilling.

Og når det gjeld i dag: Kvinna er framleis ikkje heilt likestilt med mannen, sjølv ikkje i vårt eige samfunn. Likevel, mest alvorleg er det Asia, Afrika og Latin-Amerika. Her har kvinnene ein lang og hard veg å gå, og vi må hjelpe dei det vi kan. Mohammed Yunus og Gramin Bank er eit døme på slik verksemd, og det er eit glitrande tiltak. Gjennom kvinnene kan verda bli ein betre stad.

Derfor, sidan vi enno ikkje lever i ei optimal verd, og sidan historia vår er så grumsete som den er, har absolutt kvinnedagen sin funksjon, om ikkje anna så for å åtvare oss om at ting enno ikkje er bra nok.

Ein dag for audmjuking

2007-03-07T09:41:00.000-08:00

Dette er ei novelle eg skreiv etter ein tannlegetime, mest som terapi etter det som hende. Novella er basert heilt og fullt på sanne hendingar, men som Pilatus ein gong sa: Quid est veritas?

Sandane tannklinikk ligg i fjerde etasje i Firdakraft-bygget på Sandane. For å komme dit, kan du anten gå trappene, eller ta heisen. Eg tok heisen. Den har to dører, og når du går inn i underetasjen, er den andre døra til venstre for deg. Det er den døra som opnar seg når du har nådd den etasjen du vil, i mitt tilfelle fjerde etasje. Går du ut av heisen, ser du ein liten, kort korridor, med to skilt som fortel kven som held til her. Gloppen tannlegekontor er ikkje eitt av dei. For å finne tannlegekontoret, lyt du gå rett fram, til venstre og så ser du døra inn til venterommet. Den døra er skilta med Sandane tannklinikk, og har eit stort skjold med Sogn og Fjordane sitt emblem på. Eg har aldri hatt ei spesielt god kjensle ved dette synet, og eg hadde det heller ikkje denne dagen.

Inne på venterommet var det tomt. Ein overdimensjonert potteplante, ein leikekrok med duplo for dei yngste, ein mjuk stol og to sofaar utgjer hovuddelen av møblementet. I tillegg kjem sjølvsagt salongbordet og kassa med lesestoff, som i sin tur består av Se og Hør, Her og Nå, Kapital og liknande. Totalt uinteressant, med andre ord, og følgjeleg er det ikkje noko anna å ta seg til enn å stire ut i lufta, følgje klokka si nådelause ferd mot det avtalte tidspunktet og kjenne at nervane i den aktuelle tanna ynkar seg ved tanken på sadismen som ventar.

Så gjekk døra opp, og ein kvinneleg tannpleiar sa at det var min tur. Eg følgde etter, framleis med denne underlege, diffuse og altomfattande kjensla som berre ein tannlegetime kan gje deg. Tannpleiaren og eg kjende kvarandre, så småpraten hadde eit meir meiningsfullt innhald enn kva den elles ville ha hatt. Ho viste meg inn til tannlegen, som sat til venstre for meg då eg kom inn døra, og studerte eit tannsett på ei datamaskin; mitt tannsett. Eg sette meg ned i den velkjende stolen, stolen som eg sat i førre gong eg var her, august ein gong, og som eg ikkje kunne kombinere med hyggjelege opplevingar.

I august hadde eg fått vite at eg hadde to hol, det var desse som skulle fyllast no. Det hadde vart i det lengste å få ein ny time, så eg hadde håpa å sleppe det heilt, men for to veker sidan fekk eg innkallinga, og eg hadde inga unnskyldning for å ikkje møte opp.

Tannlegeskrekk er eit monster med mange ansikt. Det er ikkje fyrst og fremst sjølve tannlegen du fryktar; han er nøydd å gjere sitt beste for å behalde jobben og gjer han ikkje det, kan du krevje pengane attende, eller saksøke han om du skulle ha slike preferansar. Nei, frykta botnar i andre faktorar. Det er sonden du fryktar, ei frykt som grensar til hat ved tanken på den spisse enden som riv og slitt i tannervane med ein sadistisk råskap. Nokre fryktar også boret, som skal opne holet, eller hola, med ein lyd som minner altfor mykje om ei slipemaskin eller liknande sløydreiskapar. Det tredje ansiktet til tannlegeskrekken, er av finansiell art. Alle veit at å gå til tannlegen kostar dyrt; altfor dyrt, og sidan eg hadde fått vite at eg hadde to hol som skulle fyllast, kunne eg ikkje fri meg frå den grufulle tanken om kor mykje av dei surt oppsparte kronene som måtte ofrast på tannlegekunsten sitt alter. Alle desse kjenslene, denne frykta som for mitt vedkommande var eit forholdsvis ungt kjennskap, fylte meg der eg sat i tannlegestolen og venta.

Så hadde tannlegen studert tannsettet mitt nøye nok til at han var nøgd, snudde seg så mot meg og tok fram det obligatoriske brettet med diverse tannlegeutstyr som minner urovekkjande mykje om arbeidsreiskapane til ein bøddel. Deretter plasserte han den like obligatoriske lampen mot ansiktet mitt, og forsvann frå synsfeltet.

Det er ei svært bisarr oppleving å vere hjå tannlegen. Synsfeltet du har når du er i stolen, inkluderer berre hendene og armane til tannlegen, instrumentbordet og den sterke lampen som lyser så overivrig ned i ansiktet. Augo følgjer med på kva armane gjer, kva instrument dei tek opp, og så byrjar hjernen å fantasere om kva desse instrumenta vil bli brukte til. Sonden er lett å fantasere om, alle kjenner den og dei fleste hatar den på ein eller annan måte. Den spisse enden leitar seg fram til sjølv dei minste hol, pressar seg inn og byrjar å rote i nervesystemet.

I tillegg til dette, kjem audmjukingane. Ja, dei er i fleirtal, og eg skal ta dei ei for ei. Den fyrste er sjølvsagt å måtte sitte med gapande kjeft, som ein fisk på land, og registrere at eit vilt framand individ held på å rote med skumle instrument inn i kjeften din. Du har mista kontrollen over deg sjølv, du er i hendene på ein annan mann, og du kjenner deg så uendeleg hjelpelaus. Nettopp denne kjensla av å vere hjelpelaus som eit lite barn, er audmjukande. Vi vert reduserte til usjølvstendige objekt utan verdigheit, med tannsettet ope som eit vitnesbyrd over våre dårlege matvanar som skal verte studert av dette individet som du ikkje ser ansiktet på, berre armane, litt av hovudet og augo som knapt er tydelege takka vere lampen. Eg merka meg at eg hadde falda hendene, som i bøn. Reaksjonen kom heilt umedviten, og den irriterte meg. Det fekk meg til å sjå ut som om tannlegen hadde ein maskinpistol i hendene, og kravde total underkasting for at eg skulle få leve. Også dette er audmjukande, spesielt fordi det er den naturlegaste måten å oppbevare nevane, sidan hendene sin aksjonsradius er sterkt avgrensa fordi du sit i stolen. Dette berre forsterkar frustrasjonen, og når eg frå tid til annan observerte hendene mine i denne stillinga, var eg snar til å la fingrane peike utover, og på den måten bryte faldinga.

Så kom smertene. Trass i at han hadde brukt tid på å studere ein digital versjon av tannsettet mitt, måtte han bruke sonden for å leite seg fram til desse hola. Han fann fyrst det eine, og eg kjende kor nervane ynka seg. For å hjelpe han på veg, fortalde eg han så best eg kunne at han hadde funne det eine holet. Sidan kommunikasjon er svært vanskeleg med ein sonde i kjeften, lagde eg ein lyd som eg meinte ville illustrere mitt synspunkt godt nok. Lyden vart bokstaven m, artikulert med ein undertone av desperasjon. Det verka som han forstod det, for eg høyrde eit bekreftande ”ja” frå mannen eg ikkje kunne sjå. I brøkdelen av eit sekund var eg lukkeleg over at smertene ville halde opp, men ikkje før hadde eg tenkt ferdig tanken, før smertene sette i att med fornya styrke. Han hadde rett nok funne holet, men han hadde ikkje sett seg nøgd med berre eit lite pirk. Kva dette skulle tene til, kunne eg ikkje forstå. I ettertid slår det meg at det kanskje var for å bedømme holet, eller kanskje det berre var for å få utløp for ein sadistisk nerve som eg har lenge innbilt meg eksisterer i alle tannlegar.

Etter at han hadde brukt kreftene tilstrekkeleg på det venstre holet, gjekk turen over til det høgre. Her gjentok historia seg; smertene kom, etterfølgd av mitt nærast desperate varsel om at holet var lokalisert som i sin tur vart følgd av nye smerter trass i at tannlegen også denne gongen hadde bekrefta at han forstod kva eg meinte med bokstaven m. Så var han ferdig med undersøkinga.

Tannlegen fortalde meg at det venstre holet ikkje var stort nok til å bore, det skulle få utvikle seg vidare og kanskje eg, med rett tannstell, ville oppleve at holet grodde att. Var det ein tone av skuffelse i stemma hans? Hadde han sett fram til å gå berserk på tannsettet mitt med boret, for så å bli overmanna av yrkesetikken og innsett at det ikkje kunne forsvarast? Eller var han berre ein heilt ordinær, pliktoppfyllande tannlege som deduserte seg fram til denne slutninga basert på kva han hadde lært som student? Det ville eg aldri få vite, men om no fyrstnemnde var tilfelle, ville han få rikeleg høve til å utfalde seg på tanna på høgre side.

Før tannlegen gjekk laus med liv og lyst på høgre tann, smurte han fluorlakk på den venstre. Fluorlakk er ei gyllenbrun masse som liknar alarmerande mykje på sirup. Var dette ein sabotasjeaksjon for at holet skulle utvidast, slik at han kunne utøve sine kunstar i framtida? Eller var dette berre eit tilfelle? Igjen eitt av desse spørsmåla eg ikkje ville få noko svar på.

Lakken var ikkje sirup, for den utsonderte ei lukt av fluor. Etter at tannlegen hadde gjort seg ferdig med lakkeringa, tok han vekk sugeslangen, som i sin tur er ein audmjukande reiskap, og bad han meg skylje munnen. Her kom eg til den tredje audmjukinga: Då eg skulle spytte ut det smaklause vatnet, vart det naturleg nok eit spyttklyse av sikl som hadde klart å sleppe unna slevsugaren. Å sitje der og drikke munnfull på munnfull for å desperat prøve å fjerne ei spyttklyse som hengde seg fast i den abnormt tørre leppa, stod for meg som den verste audmjukinga av dei alle. Det var som å urinere i buksa på ein offentleg stad, og eg følte at verdigheita eg ein gong trudde eg hadde, forsvann ned sluket saman med spytt og smaklaust vatn.

Men då dette var overstått gleid ei kjensle av likesæle over meg. No hadde eg eksponert meg sjølv på denne audmjukande måten, då var det eitt feitt kor det gjekk vidare. Denne haldninga skulle eg raskt endre.

Nokre latar gjerne som om dei toler alt, og desse vert følgjeleg utsette for smertelege saker. Eg hadde ikkje til hensikt å forsterke pinen min, så eg takka ja til bedøving. Med utstudert presisjon fylde han sprøyta med noko som likna ei ravgul væske, putta den inn i den hardt prøva munnen min, fann tannkjøtet og spruta bedøvinga inn i veggen på munnhola. Prosessen ville ta to minutt, fortalde han, og det var to raske minutt som gjekk med til å stire ut i lufta, og atter ein gong forandre fingrane sin positur, frå faldande til peikande. Så var dei to minutta over, ifølgje tannlegen.

Boret kom fram, saman med spyttsugaren og sonden. Ein alarmerande trio som vekkjer sterke, ubehagelege minner hjå tannervane. Eg gapte igjen så høgt som eg kunne, og eg kjende dei tørre leppene sprekke, ikkje mykje, men litt. For når du ligg der i stolen og gapar som ein viljelaus tingest, vert leppene dehydrerte og sprekk når tannlegen bestemmer seg for å utvide gapet ditt. Dette har eg vore ute for før, men heldigvis var det ikkje så gale denne gongen. Då var det betrakteleg verre inne i munnen.

For nok ein gong skulle hola lokaliserast ved hjelp av den spisse sonden, og eg oppdaga til min skrekk at bedøvinga ikkje hadde byrja å fungere skikkeleg. Sondespissen rota nådelaust med tannervane mine, omtrent som ein rabiat hund blant kaninar, og bedøvinga verka ikkje. Eg vurderte sterkt å seie ifrå, men kommunikasjon var vanskeleg. Følgjeleg vart det ikkje til at eg sa noko om det, berre aksepterte stille og roleg at smertene ville eg ikkje sleppe unna.

Så kom den siste audmjukinga. Etter å ha pirka med sonden, tok tannlegen no i bruk boret. Lyden av slipemaskin fylde øyra mine, og eg kjende tydeleg, sidan bedøvinga ikkje fungerte, korleis boret skrapa mot emaljen og ramponerte tanna. Det var naudsynt, men like ubehageleg for det. Tannlegen tok no i bruk eit litt større sugeapparat i tillegg til spyttsugaren, dette for å fjerne emaljerestar som la seg i munnen. Dei emaljerestane som ikkje la seg i munnen min, spruta ut av gapet og la seg som yr på brillene. Eg såg det heile i froskeperspektiv, og det var ei bisarr oppleving å sjå sin eigen emalje, blanda med spytt, sprute ut av kjeften som ei fontene. Dette var den siste audmjukinga.

Tida eksisterte ikkje lenger. Eg var komen i ein av desse tilstandane der tid og rom bleiknar og forsvinn til fordel for ei kjensle av å bevege meg mot ein eller annan avgrunn. Dette er ei skræmande, men samstundes paralyserande kjensle og lyden av bor mot emalje var berre eit obskurt ekko heilt bakarst i hjernesystemet.

Då han endeleg heldt opp, fall tid og rom raskt på plass att, og han innleia sluttfasen i tannlegevitjinga mi med å gjere klart fyllinga. Kva han fylte holrommet i tanna mi med, fekk eg aldri med meg. Den delen eksisterer ikkje lenger i minnet mitt, men noko var det. Så var det over, raskt, smertefritt og utan fleire audmjukingar. Eg kom meg ut av stolen og stod og såg på medan han var oppteken med å finne ut kor mykje eg skulle betale. Det var tydelegvis noko som ikkje stemde, og eg vart fylt med ei kjensle av uro. Kor mykje kom summen på? Måtte eg ta meg jobb for å dekkje kostnadane? Ville eg bli nøydd til å leve på brød og vatn i veker for å tene inn att det eg måtte betale? Heldigvis ikkje, for han fann straks ut kva som var feil. Det viste seg at eg hadde betalt for den førre visitten min, 96 bloddråpar for å vere nøyaktig, og då dette var avgjort presenterte han meg for den nye rekninga.

Ein kan seie kva ein vil om sosialismen, men eg er evig takksam for at eg berre betalar kvart pris i ein alder av 19 år. Den endelege summen vart 100, mykje mindre enn om eg hadde vore eldre. Likevel, då eg gjekk ut av tannlegekontoret så raskt som eg berre kunne utan å springe, var det ikkje fritt for at eg følte meg snytt. Her hadde eg betalt gode pengar for ei tannlegeteneste eg i utgangspunktet ikkje hadde bede om, samt at eg hadde dekka utgiftene til ei bedøving som ikkje verka då den skulle, men som hadde slått inn med full kraft no då eg var komen ut døra. Med kjensla av ei opphovna munnhole gjekk eg ut av Firdakraft-bygget, ei kjensle eg håpar det vert lenge til eg får oppleve att.

Ny blogg

2007-03-06T02:46:00.000-08:00

Dette er eit forsøk på å opprette ein tilnærma lik god blogg, reint estetisk sett. Den førre bloggen, hopsen.blogging.no, sleit litt med meg, eller rettare sagt eg sleit med den. Nye postar er på trappene, før eller sidan.